Stichtingen: vandaag handelen of voorbereiden op morgen?

28.05.20262 min

Stichtingen: vandaag handelen of voorbereiden op morgen?

Marie Melikov-Cleworth - Co-Head of philanthropy CA Indosuez Wealth Europe

Annelies Van Gronsveld - Head of Estate Planning Flanders

Moeten we alle beschikbare middelen mobiliseren om dringende maatschappelijke problemen aan te pakken? Of is het beter om ze achter de hand te houden voor een blijvende impact op de uitdagingen van morgen? Dat dilemma, dat centraal staat in de moderne filantropie, krijgt een nieuwe dimensie door de recente strategische keuzes van vooraanstaande filantropen zoals Bill Gates en Warren Buffett.

Radicale keuzes die tot nadenken stemmen

Enkele maanden geleden pakten twee prominente filantropen aan de andere kant van de Atlantische Oceaan uit met opzienbarend nieuws. Bill Gates kondigde aan dat hij het grootste deel van zijn vermogen aan zijn stichting zal schenken, die eind 2045 definitief ophoudt te bestaan. Terwijl Warren Buffett zijn erfgenamen tien jaar de tijd geeft om zijn 160 miljard dollar te verdelen over goede doelen die zich inzetten voor het algemeen belang. In Zwitserland zien we dezelfde logica: de Zwitserse Mava Foundation beëindigde er in 2022 na 28 jaar haar activiteiten volgens de wens van de oprichter om de fakkel door te geven aan de volgende generatie.

Marie Melikov-Cleworth, Co-Head of philanthropy CA Indosuez Wealth Europe

Niet-consumptieve stichtingen

Deze voorbeelden roepen een fundamentele vraag op: is het beter om het kapitaal van een stichting volledig op te souperen? Of is het beter om de middelen via investeringen in stand te houden en enkel met de opbrengst daarvan projecten te ondersteunen? In sommige landen beïnvloedt de fiscaliteit deze keuze.

Zo wordt in Frankrijk de voorkeur gegeven aan filantropische vehikels die het kapitaal vrijwaren. De reden hiervoor is dat gegenereerde inkomsten waarmee projecten worden gefinancierd, zijn vrijgesteld van belasting. Als de dotatie daarentegen mag worden verbruikt, dan worden diezelfde inkomsten belastbaar, zij het soms wel aan een verlaagd tarief¹.

In België, Luxemburg of Zwitserland bestaat daarentegen geen fiscaal onderscheid tussen consumptief en niet-consumptief kapitaal.

Voor Belgische stichtingen betreft het dus een puur strategische keuze om uitsluitend de inkomsten, of ook het kapitaal zelf, te gebruiken om het doel van de stichting te realiseren. In principe is de bestaansduur van een stichting in België verbonden aan het bereiken van het doel waarvoor ze werd opgericht. De wet voorziet geen minimale of maximale duur.

Tussen urgentie en langetermijnvisie

Elke stichting moet haar strategie afstemmen op haar missie. Geconfronteerd met de klimaatcrisis kiezen sommige organisaties, zoals de Ivey² Foundation in Canada, ervoor om in korte tijd fors te investeren, in de overtuiging dat onmiddellijke impact zwaarder weegt dan duurzaamheid op lange termijn. Hun logica: het is beter om vandaag krachtig te handelen dan om zichzelf in stand te houden zonder de kritieke uitdagingen op te lossen.

Daartegenover staat dat bij missies rond armoede of sociale nood de prioriteit net kan liggen bij het behouden van middelen, om in de tijd te kunnen blijven inspelen op groeiende noden.

De termijn waarbinnen een stichting haar inkomsten en eventueel een deel van haar kapitaal wil inzetten, is bepalend voor de beoordeling van het beleggingsrisico. Als de middelen pas op langere termijn nodig zijn, kan een hoger risico worden overwogen voor het deel van de middelen dat op korte termijn nodig is om de doelstellingen te bereiken.

Flexibiliteit als sleutel voor efficiënte filantropie

Bovendien wordt de financieringsbehoefte van verenigingen die het algemeen belang dienen nijpender dan ooit door het toenemende begrotingstekort van de overheid. Hoewel filantropie de overheidsmiddelen geenszins vervangt, blijft het wel een buffer tegen de crisis. Vandaar het belang voor stichtingen om daadwerkelijk flexibel te blijven: voorzie speciale budgetten om snel buiten de gebruikelijke programma’s te kunnen ingrijpen, stel een minimale uitbetalingsratio in om verenigingen te ondersteunen, zelfs wanneer het financiële rendement tegenvalt, en wees flexibel in de besluitvorming om impact te genereren waar die het meest nodig is.

Voorbereiden op de toekomst: kapitaliseren en doorgeven voor duurzame impact

Voor stichtingen die slechts een beperkte looptijd hebben, roept het verdwijnen van deze grote financiers uit het filantropische landschap een aantal vragen op: Hoe de verworvenheden en de knowhow doorgeven die in al die jaren zijn opgebouwd? In dit verband is het interessant om te wijzen op het werk dat de Mava Foundation heeft verricht om de opgedane kennis bij haar sluiting veilig te stellen en over te dragen. Door deze lessen transparant met de sector te delen, heeft zij een overgangsfase gecreëerd die de ondersteunde organisaties in staat stelde zich voor te bereiden op deze deadline en profiteerde het volledige filantropische ecosysteem mee van deze inzichten.

Stichtingen spelen een fundamentele rol in een snel veranderende wereld, ongeacht of ze een tijdelijk karakter hebben of op de lange termijn mikken. In functie van de uitdagingen die een stichting wil aanpakken, moet ze telkens een afweging maken tussen snel optreden en langdurig actief kunnen blijven. Kortom, het gaat om het vinden van een evenwicht tussen vandaag handelen en zich voorbereiden op morgen.

Wilt u uw filantropische strategie aanpassen? Vraag dan aan uw relatiebeheerder om u in contact te brengen met onze filantropie-experten of onze Estate Planners om dit met u te bespreken.